Thầy cô xưng hô với học trò phổ thông như thế nào cho phù hợp?

(GDVN) – Một khi thầy cô dùng từ ngữ xưng hô tương thích sẽ tạo cho học trò bắt chước, học hỏi và tạo nên văn hóa truyền thống truyền thống ứng xử học đường được tốt đẹp hơn.

Từ ngữ xưng hô trong tiếng Việt của toàn bộ chúng ta rất nhiều mẫu mã và phong phú. Chính do đó mà cách xưng hô cũng rất đa dạng, nhiều khi là theo thói quen, theo xúc cảm của những người giao tiếp.

Tuy nhiên, trong môi trường tự nhiên tự nhiên giáo dục thì mối quan hệ thầy- trò có những nét rất riêng mà mỗi thầy, cô giáo cũng cần chú ý để xưng hô với học trò một cách tương thích nhất trong bất kể thực trạng nào.

Những giáo viên luôn xưng là “thầy”, “cô” trước học trò

Theo đặc trưng về cách xưng hô của văn hóa vùng miền nên những thầy, cô giáo ở những tỉnh phía Bắc thường xưng là thầy (cô) và gọi học trò là “em”. Chỉ có 1 số ít ít giáo viên dạy ở cấp Mầm non, Tiểu học hoặc 1 số ít thầy cô ở khu vực thành phố gọi học trò là “con”.

Các giáo viên ở những tỉnh phía Nam thường xưng là thầy (cô) và gọi học trò là “con” đối với tất cả những cấp học đại trà đại trà đại trà phổ thông và học trò dù lớn cũng hay xưng là “con” khi nói chuyện, tiếp xúc với thầy, cô giáo của mình.

Đối với việc thầy, cô giáo gọi học trò là “em” hay “con” đều tương thích và tất yếu không hề nói gọi “con” là tình cảm hơn mà gọi là “em” thì ít tình cảm hơn mà đó cách xưng hô thường thì giữa thầy, cô giáo với học trò của mình theo từng khu vực nhất định.

Học trò ở những tỉnh phía Nam dù đang học ở cấp Trung học phổ thông vẫn xưng là “con” với thầy cô giáo của mình, kể cả thầy cô giáo chưa có mái ấm gia đình và điều này cũng là một thói quen.

Nhưng, học trò những tỉnh phía Bắc thường chỉ có một bộ phận xưng “con” với thầy cô giáo khi còn học Mầm non và Tiểu học. Khi lên đến cấp Trung học cơ sở thì rất hiếm học trò xưng là “con” nữa.

Nhưng cũng có thầy cô xưng hô là “mày- tao” với học trò

Việc thầy (cô) giáo xưng “tôi” trước học trò thì khá thông dụng nhất là từ cấp Trung học cơ sở trở lên. Có thầy (cô) xưng tôi nhưng vẫn gọi học trò là “em”, là “con” hoặc gọi học trò bằng “bạn A, bạn B”, có thầy (cô) gọi học trò bằng “anh, chị”…

Cách xưng hô này xét về tính biểu cảm ta thấy có phần “nhạt” hơn với cách xưng hô là “thầy” với “em” hoặc “con”.

Bởi, nhiều học viên lớp 6, lớp 7 mà được thầy cô gọi mình là “anh”, “chị” lúc đầu thường rất bỡ ngỡ. Vì những em vừa mới qua Tiểu học đang được gọi bằng những từ ngữ rất trìu mến.

Điều do dự nhất trong những trường phổ thông hiện nay là có một bộ phận thầy cô gọi học trò bằng “mày”, “thằng kia, con kia”, “ông tướng”, “bà nội kia”…và xưng bằng “tao” trong cả lúc nóng giận và cả khi xưng hô trong thực trạng tiếp xúc thông thường.

Có người cho rằng xưng hô “mày- tao” là suồng sã với học trò, bộc lộ sự thân thiện, không làm màu với học trò, xưng hô như vậy nhưng yêu học trò, thương học trò lắm.

Tuy nhiên, rõ ràng dù tấm lòng thầy cô có yêu thương học trò như thế nào đi chăng nữa thì cách xưng hô “mày- tao” cũng không tương thích trong môi trường giáo dục bởi nó bộc lộ sự bằng vai với nhau mà không đẹp trong văn hóa học đường.

Ai cũng muốn người khác xưng hô ngọt ngào với mình.

Khi khám phá về chủ đề tiếp xúc trong học đường, chúng tôi đã trò chuyện với học trò của 1 số ít nhà trường và những em đều không thích cách xưng hô “suồng sã” của thầy cô đối với mình.

Các em vẫn thích thầy, cô xưng là “thầy” là “cô” hoặc tối thiểu là “tôi” chứ không khi nào muốn thầy cô xưng là “tao” khi nói chuyện, trao đổi với học trò.

Các em cũng không muốn thầy cô gọi mình là “anh”, “chị”, “thằng, con kia”, “mày”… bởi gọi như vậy dù tâm thầy, cô tốt đến đâu đi chăng nữa thì học trò vẫn cảm thấy một khoảng cách giữa thầy, cô giáo với mình là quá xa.

Tuy nhiên, có một số thầy cô giáo chưa chú trọng cách xưng hô trong hội thoại nên nhiều khi tạo ra một khoảng cách trong mối quan hệ thầy trò.

Khi trao đổi với một số giáo viên thì có thầy cô cho rằng quan trọng gì cách xưng hô miễn là tâm mình sáng. Có thầy cô lại cho rằng học trò bây giờ nó là “ông nội” của mình, vào đó mà gọi “em” với gọi “con”.

Tất nhiên, cách xưng hô không chỉ là tình cảm giữa các đối tượng giao tiếp với nhau mà còn căn cứ vào từng trường hợp, thực trạng đơn cử để những người giao tiếp xưng hô với nhau phù hợp trong từng thời điểm nhất định.

Song, có một thực tế rằng khi giao tiếp thì ai cũng muốn mình được tôn trọng, mình được người đối thoại gọi bằng những từ ngữ phù hợp, trìu mến nhất.

Thầy cô không muốn trò gọi mình là “ông”, là “bà”, là “mụ”, là “sát thủ”…thì đương nhiên học trò cũng không muốn thầy, cô của mình gọi mình là “mày” là “con, thằng kia”…

Ngôn ngữ tiếng Việt đa dạng, xưng như thế nào, hô như thế nào cũng có thể đạt được mục đích giao tiếp. Nhưng, có lẽ môi trường học đường thì ngôn phong của thầy cô giáo, học trò cần nhẹ nhàng, tình cảm, tôn trọng nhau và ứng xử phù hợp.

Ông bà ta xưa đã dạy: “Lời nói chẳng mất tiền mua” nên dù trong thực trạng nào thì thứ nhất ngôn phong của người thầy cũng phải luôn chỉn chu trước học trò của mình.

Một khi thầy cô dùng từ ngữ xưng hô phù hợp sẽ tạo cho học trò bắt chước, học hỏi và tạo nên văn hóa ứng xử học đường được tốt đẹp hơn. Điều này, cũng góp thêm phần làm cho môi trường giáo dục thêm hạnh phúc và nhân ái với nhau hơn.

THANH AN