Búp bê gỗ “mở mãi không hết” Matryoskha: Thứ đồ chơi mang vẻ đẹp và tinh thần của cả nước Nga

Những thời xưa cũ ở Hà Nội, nhiều mái ấm mái ấm mái ấm gia đình có người thân đi Nga về mang theo biết bao nhiêu là món đồ, từ những chiếc quạt, bàn là cho đến nồi cơm; cái gì có gắn mác “Nga” là ai cũng thích. Còn đám trẻ con chẳng thiết tha gì những thứ ấy; điều duy nhất mà lũ nhóc chờ đón trong đống đồ lỉnh kỉnh kia là con búp bê bằng gỗ Matryoshka. Lũ trẻ nhìn Matryoshka đầy thích thú, như biết rằng ẩn sau đó là biết bao phép màu của một con búp bê vượt ngàn trùng xa xôi. Hóa ra, bên trong một con búp bê to lại chứa vài con búp bê nhỏ hơn. Con bé hàng xóm cười khanh khách khi bày hết những con búp bê matryoskha nhỏ bên trong ra; giờ nó đã có cả một gia đình búp bê đầy màu sắc.

Chuyện xưa là thế, nhưng Matryoshka mang theo câu truyện gì trong mình từ nước Nga xa xôi, liệu còn mấy ai biết đến?

Búp bê gỗ mở mãi không hết Matryoskha: Thứ đồ chơi mang vẻ đẹp và tinh thần của cả nước Nga - Ảnh 1.

Những con Matryoshka xinh xắn đến từ nước Nga.

Từ xứ sở Phù Tang đến vùng đất bạch dương

Bộ búp bê tiên phong Open vào khoảng 125 năm trước – cuối thế kỷ 19 gần Thành Phố Hà Nội Mát-Cơ-Va. Ít ai biết rằng, cô búp bê nổi tiếng Matryoshka (hay còn gọi bằng cái tên búp bê Nga) lại có nguồn gốc nguyên mẫu từ Nhật Bản, dựa trên bộ búp bê gỗ của Nhật về Thất phúc thần – bảy vị thần như mong muốn trong thần thoại Nhật Bản.

Những con búp bê Nhật này được Elizaveta Mamontova, vợ của một nhà công nghiệp, người kinh doanh nổi tiếng ở Nga Savva Mamontov, mang về sau chuyến du lịch tới hòn đảo Honshu, Nhật Bản. Sau đó, nhà phân phối búp bê Vasily Zvezdochkin và nghệ sĩ Sergei Malyutin đã cùng nhau chế tác những con búp bê đầu tiên, khắc họa hình ảnh một người phụ nữ Nga xinh đẹp.

Búp bê gỗ mở mãi không hết Matryoskha: Thứ đồ chơi mang vẻ đẹp và tinh thần của cả nước Nga - Ảnh 2.

Bộ búp bê Matryoshka tiên phong trên thế giới.

Người mẹ của gia đình lớn

Con búp bê đầu tiên được đặt tên Matrona và thời bấy giờ, Matrona là một trong những cái tên phổ biến nhất tại Nga. Matrona xuất phát từ tiếng Latin: “Mater” nghĩa là mẹ. Hình ảnh của búp bê Matryoshka đầu tiên như người mẹ lớn và đàn con nhỏ. Bộ búp bê đầu tiên gồm 8 búp bê: búp bê ngoài cùng hình người mẹ đang cầm một con gà trống vườn; búp bê lớn thứ tư hình một bé trai, búp bê nhỏ nhất hình một em bé sơ sinh, số còn lại được biểu lộ như những bé gái.

Nhiều người ví, búp bê Matryoshka như hình tượng của tình mẫu tử cũng vì vậy. Nhiều người nói, Matryoshka cũng là biểu tượng của nước Nga: Đất mẹ bát ngát to lớn ôm ấp trong mình vạn vật, những người đàn ông, phụ nữ, đám trẻ, cả nỗi đau, nỗi buồn, niềm vui, sự tức giận hằn trên khuôn mặt từng con búp bê nhỏ.

Búp bê gỗ mở mãi không hết Matryoskha: Thứ đồ chơi mang vẻ đẹp và tinh thần của cả nước Nga - Ảnh 3.

Matryoshka được coi là búp bê biểu trưng cho tình mẫu tử.

Vượt qua ranh giới của một quốc gia, Matryoshka được cả quốc tế đảm nhiệm vì nó như cuộc đời của chính mỗi người trên hành tinh này: Đằng sau mỗi người là biết bao câu chuyện, những khuôn mặt cảm xúc khác nhau. Người ta chỉ nhìn thấy một khuôn mặt vui vẻ, hài hòa và hạnh phúc; nhưng thử nhìn sâu hơn nữa xem, trong lòng mỗi Matryoshka là một quốc tế nội tâm đa dạng chủng loại mà tất cả chúng ta hoàn toàn hoàn toàn hoàn toàn có thể soi mình vào. 

Có lẽ chính vì vậy, từ cái năm 1900 khi Matryoshka được đưa tới hội chợ quốc tế tổ chức triển khai tại Paris, nhiều người đã yêu dấu nó ngay từ cái nhìn đầu tiên. Để rồi hàng chục năm sau, Matryoshka theo chân người chu du khắp thế giới.

Búp bê gỗ mở mãi không hết Matryoskha: Thứ đồ chơi mang vẻ đẹp và tinh thần của cả nước Nga - Ảnh 4.

Những con Matryoshka khổng lồ.

Matryoshka đi muôn nơi

Những con búp bê gỗ Matryoshka bắt đầu được xuất khẩu mạnh mẽ từ đầu thế kỷ 20. Nó được tiếp thị thoáng đãng trong hội chợ thương mại Leipzig và kể từ năm 1909, Matryoshka có mặt tại tất cả những triển lãm tại Đức, cũng như xuất hiện trong nhiều gian trưng bày đồ thủ công, mỹ nghệ tại London. Hình ảnh người phụ nữ Nga nhanh chóng dành được cảm tính của nhiều hành khách tại những hội chợ lớn rồi lan dần ra cả châu Âu.

Sự nổi tiếng của búp bê Matryoshka đạt đỉnh cao vào mùa hè năm 1957 khi Lễ hội thanh niên và sinh viên quốc tế được tổ chức. 35 nghìn người từ 131 vương quốc đã tới thủ đô Mát-Cơ-Va để tham gia chương trình này và khi kết thúc, mỗi người mang theo mình một bộ búp bê Matryoshka trở về nước mình. Nhiều chuyên gia nhận định, đó chính là lần đầu tiên búp bê Matryoshka thực sự chu du tới khắp quốc tế và vượt qua ranh giới Nga hay châu Âu.

Búp bê gỗ mở mãi không hết Matryoskha: Thứ đồ chơi mang vẻ đẹp và tinh thần của cả nước Nga - Ảnh 5.

Mục đích của những con búp bê Matryoshka  cũng là khiến mọi người ngạc nhiên. Những con búp bê được trang trí, khắc họa đủ nhân vật; bạn có thể thấy hình ảnh một người phụ nữ xinh đẹp bên ngoài nhưng ai biết được bên trong có điều gì đang chờ đón. Đó có thể là một gã chăn bò, cô dâu chú rể, một nghệ sĩ nổi tiếng hay cả chính trị gia. Các nghệ nhân chế tác Matryoshka thường để trí tưởng tượng của mình bay bổng và cho sinh ra nhiều nhân vật ấn tượng, từ trang phục, biểu cảm đến màu sắc. Trong nhiều trường hợp, người ta sẽ chế tác những bộ Matryoshka  cho những sự kiện lịch sử, những nhân vật dân gian nước Nga hay nhiều hình mẫu nổi tiếng khác.

Chính vì vậy, khi nhìn vào một bộ búp bê Matryoshka, nhiều người có thể đoán được nó được làm ở vùng nào của đất nước rộng lớn.

Búp bê gỗ mở mãi không hết Matryoskha: Thứ đồ chơi mang vẻ đẹp và tinh thần của cả nước Nga - Ảnh 6.

Mỗi nhân vật Matryoshka lại kể một câu truyện riêng mình.

Diện mạo những con búp bê Matryoshka

Về cơ bản, một bộ búp bê Matryoshka truyền thống gồm có những búp bê rỗng ruột làm bằng gỗ, mỗi con búp bê nhỏ được chứa trong lòng một con búp bê lớn hơn, và cứ thế cho tới con búp bê lớn nhất ở ngoài cùng. 

Theo truyền thống lịch sử vẻ vang số lượng búp bê trong bộ thường ít nhất là 5, có những bộ búp bê đặc biệt quan trọng quan trọng quan trọng dưới bàn tay những nghệ nhân có tới vài chục con nhỏ bên trong. Một điều đặc biệt là số lượng búp bê Matryoshka thường là số lẻ, với bộ búp bê Matryoshka nguyên mẫu do Zvyozdochkin chế tác có 8 búp bê là trường hợp ngoại lể nổi tiếng. Hình dạng búp bê thường giống như một chiếc bình với phần đầu búp bê hơi tròn và phần thân thuôn bầu; rất ít có cụ thể nổi ra bên ngoài mà mọi chi tiết cụ thể cụ thể đều được vẽ trên thân búp bê.

Búp bê gỗ mở mãi không hết Matryoskha: Thứ đồ chơi mang vẻ đẹp và tinh thần của cả nước Nga - Ảnh 7.

Búp bê Matryoshka muôn màu muôn vẻ.

 Hình ảnh người phụ nữ/cô gái trên búp bê lớn nhất thường mặc bộ phục trang truyền thống của Nga (sarafan). Chiều cao búp bê Matryoshka thay đổi từ vài xen-ti-mét cho đến cả mét. Một điều đặc biệt là búp bê Matryoshka cuối cùng, nhỏ nhất thường là búp bê xấu nhất. Lý giải cho điều này, người ta quan niệm rằng mỗi con búp bê nhỏ bên trong lại là một mặt khác ít thấy của mỗi người. Búp bê nhỏ nhất nằm ở vị trí cuối cùng chính là con nắm giữ trái tim của Matryoshka. Nếu một ai đó để cho bạn nhìn thấy trái tim búp bê út, xấu xí và thô kệch, trong con người họ, điều đó có nghĩa là họ thực sự tin cậy bạn. 

Tuy nhiên, điều này chỉ được nhiều người truyền miệng và đưa vào câu chuyện búp bê Matryoshka để thêm phần ý nghĩa. Trên thực tế, hình dáng, sắc tố hay trang phục đều mang nét đặc trưng của từng vùng.

Thế giới Matryoskha đa dạng

Búp bê Matryoskha Sergievo-Posadskaya (hay còn được gọi là Zagorskaya) thường gây ấn tượng bởi những gam màu trái chiều và kỹ thuật sơn vẽ đơn giản. Khăn trùm của Zagorskaya Matryoshka sẽ gần như che kín mặt với 2 phần tóc mái lộ ra ngoài.

Búp bê gỗ mở mãi không hết Matryoskha: Thứ đồ chơi mang vẻ đẹp và tinh thần của cả nước Nga - Ảnh 8.

Búp bê Matryoskha Zagorskaya.

 Búp bê Matryoskha Semionovskaya xuất phát từ vùng Nizhny Novgorod. Người ta thường nhận ra chúng qua cách vẽ phóng khoáng không theo khuôn mẫu, màu vàng và màu đỏ đặc trưng cũng những chi tiết chuẩn mực của hình ảnh. Semionovskaya Matryoshka thường có những hình trang trí hoa trên người, thường là hoa hồng. 

Về búp bê Maidanskaya Matryoshka, nó cũng có nguồn gốc từ vùng Nizhny Novgorod; cụ thể hơn là một ngôi làng nhỏ ở Nga tên Maidan. Những con búp bê ở đây thường dễ phân biệt bởi chiếc khăn nhỏ, một bông hoa lớn trên đầu và những đường kẻ mặt đậm đặc biệt.

Búp bê Vyatskaya Matryoshka đến từ vùng Vyatka. Nhờ những kỹ thuật chế tác đặc biệt, loại búp bê Matryoskha này được coi là khó để sản xuất nhất.

Búp bê gỗ mở mãi không hết Matryoskha: Thứ đồ chơi mang vẻ đẹp và tinh thần của cả nước Nga - Ảnh 9.

Matryoskha Semionovskaya .

Búp bê Tverskaya Matryoshka từ vùng Tver thường được chế tác dựa trên những nhân vật lịch sử, truyện cổ tích như bà chúa tuyết, người đẹp Vasilisa. Loại búp bê này thường được trẻ nhỏ ở Nga yêu thích nhất. Ngoài ra, ở Nga còn rất nhiều các sản phẩm búp bê Matryoskha chế tác riêng với phong thái đặc trưng của từng nghệ sĩ, ít bị tác động ảnh hưởng bởi yếu tố vùng miền.