Ngăn cửa khẩu Việt-Trung: Bắc Kinh muốn gửi tín hiệu răn đe cho HN? – BBC News Tiếng Việt

Ngăn cửa khẩu Việt-Trung: Bắc Kinh muốn gửi tín hiệu răn đe cho HN?

  • Mỹ Hằng
  • BBC News Tiếng Việt

6 tháng 1 2022

Cập nhật 11 tháng 1 2022

China, Vietnam, border

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Việc Trung Quốc chặn loại sản phẩm & sản phẩm & hàng hóa Nước Ta ở biên giới đã diễn ra vài tuần nay nhưng Nước Ta vẫn chưa thể tìm ra giải pháp nào khác ngoài những lời lôi kéo ‘giải cứu’ trong cộng đồng.

Trong toàn cảnh Trung Quốc được dự báo sẽ liên tục chặn hàng hóa Nước Ta trong nhiều tháng nữa, câu hỏi được đặt ra là đâu là nguyên do thực sự phía sau tình hình này và giải pháp cho Nước Ta là gì.

BBC News Tiếng Việt có cuộc phỏng vấn nhà nghiên cứu và điều tra Trung Quốc, thạc sĩ Ngô Tuyết Lan về yếu tố này.

BBC:Có thể có những nguyên nhân thực sự nào phía sau việc Trung Quốc chặn hàng Nước Ta ở biên giới, thưa bà?

Ngô Tuyết Lan: Thứ nhất, cơ quan cơ quan chính phủ Trung Quốc triển khai chủ trương “Zero Covid”, do đó siết chặt quản trị và hạn chế hoạt động giải trí giải trí giải trí giải trí xuất nhập khẩu ở những cửa khẩu thông thương, đặc biệt cửa khẩu trên bộ với Việt Nam.

Ngày 17/8/2021, tại cửa khẩu Kim Thành (Lào Cai), Trung Quốc tuyên bố phát hiện dấu Sars-cov2 trên trái thanh long Nước Ta và ngừng nhập khẩu. Đến 27/11/2021, Trung Quốc ngừng nhập khẩu toàn bộ trái cây tươi Việt Nam. Đến nay cửa khẩu này vẫn đóng so với trái cây Việt Nam.

Mới đây, cơ quan phòng chống dịch thành phố Bằng Tường cũng thông tin sẽ tạm ngừng nhập khẩu thanh long Nước Ta trong 4 tuần do 3 lô hàng thanh long Nước Ta xét nghiệm có virus Sars-cov2.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là, Sars-cov2 có lây qua thực phẩm không ? Hiện nay, WHO và những nhà khoa học đều nêu rõ không có dẫn chứng xác nhận con người nhiễm Sars-cov2 qua thực phẩm hay bao bì đóng gói thực phẩm.

Máy của bạn không tương hỗ nghe xem

Chụp lại video,

Cửa khẩu Việt-Trung: ‘Gián đoạn thương mại kéo dài tối thiểu 6 tháng tới’

Thứ hai, trái cây Nước Ta xuất sang Trung Quốc phần lớn qua con đường “tiểu ngạch”, tự phát, rủi ro cao và thụ động khi phía Trung Quốc đổi khác chính sách. Việc xuất khẩu những sản phẩm này sang Trung Quốc nhờ vào gần như 100% vào những cửa khẩu phụ, lối mở – những điểm thông quan thường bị đóng đầu tiên khi dịch bệnh bùng phát.

Hiện chỉ có 9 loại trái cây của Nước Ta được xuất khẩu chính thức sang Trung Quốc do hai nước chưa đàm phán xong về quản lý chất lượng hàng nông sản, dù Nước Ta đã ký FTA với Trung Quốc nên nhiều nông sản được hưởng thuế nhập khẩu 0% khi xuất vào nước này. Những loại trái cây khác xuất qua đường tiểu ngạch.

Đáng quan tâm là, nông dân và thương lái cả hai phía hiện vẫn chuộng hình thức truyền thống lịch sử – thanh toán giao dịch qua đường tiểu ngạch. Một phần là do đặc tính của nông sản tươi, thời hạn dữ gìn và bảo vệ ngắn hạn, nên cần giao dịch, luân chuyển nhanh gọn.

Một thương nhân Nước Ta chuyên kinh doanh ở biên giới Việt Trung cho tôi biết, “tiểu ngạch” cũng có nhiều nghĩa.

Thông thường, theo con đường tiểu ngạch, những thương lái không ký trước hợp đồng mà luân chuyển hàng trực tiếp lên cửa khẩu rồi mới tìm đối tác chiến lược chiến lược Trung Quốc và đàm phán giá. Sau đó xe hàng của Nước Ta cùng với đối tác Trung Quốc chạy thẳng qua những cửa khẩu chính thức hoặc lối mở, luân chuyển hàng đến kho ở phía Trung Quốc.

Thương lái Trung Quốc thường thao tác trực tiếp với hải quan Trung Quốc theo hình thức chung chi. Bằng cách nào đó hải quan sẽ cho hàng thông quan mà không cần kiểm dịch cũng như những giấy tờ kê khai thuế.

Một mô hình “tiểu ngạch” khác là, ví dụ 10 xe hàng thông quan qua cửa khẩu, thì 3 xe khai báo theo chính ngạch, số còn lại không ghi trong giấy tờ hoặc ghi sai tên hàng hoá. Đây trọn vẹn có thể là nguyên do chính khiến những thương lái 2 bên yêu thích phương thức tiểu ngạch, vừa nhanh gọn vừa giảm chi phí.

Cửa khẩu Lào Cai

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Chụp lại hình ảnh,

Cửa khẩu Lào Cai

Tuy nhiên rủi ro là, nếu chính quyền sở tại cấp TW hay địa phương Trung Quốc siết chặt quy định, ngừng hoạt động những lối mở hay siết chặt giám sát hoạt động ở cửa khẩu, thì chuỗi cung ứng sẽ đứt gãy mà thiệt hại đương nhiên thuộc về phía thương lái Việt Nam.

Hiện nay, trong số những xe đang ùn ứ ở cửa khẩu, rất nhiều xe tự phát, chưa tìm được người mua bên Trung Quốc, chưa làm thủ tục xuất khẩu, chứ không hoàn toàn đều là những xe đang chờ thông quan hay bị khước từ nhập cư vào Trung Quốc.

Thứ ba, Trung Quốc luôn là thị trường xuất khẩu nông sản số một của Việt Nam, do thị trường lớn, vị trí địa lý thuận tiện. Nhu cầu tiêu thụ hoa quả trên thị trường Trung Quốc dịp cuối năm rất lớn. Vì vậy, mặc dù có lệnh cấm biên từ phía Trung Quốc và chính phủ Nước Ta lên tiếng cảnh báo nhưng vẫn không ngăn ngừa được dòng xe luân chuyển trái cây từ những tỉnh phía nam, nam trung bộ, Tây Nguyên đến những cửa khẩu Hữu Nghị, Tân Thanh ở Lạng Sơn.

BBC

Thứ tư, quan sát Trung Quốc nhiều năm, đặc biệt những biến động trên chính trường và xã hội nước này dưới thời ông Tập Cận Bình, tôi cho rằng mọi hoạt động đối nội, đối ngoại, ngoại thương của Nước Ta đều bị chi phối bởi những toan tính và quyền lợi chính trị của Đảng Cộng Sản Trung Quốc.

Do đó, ẩn dưới những chủ trương đóng mở thất thường cửa khẩu biên giới không loại trừ khả năng chỉ huy Trung Quốc muốn gửi đi tín hiệu “cảnh cáo” hay “răn đe” nào đó với Việt Nam, hoặc đơn thuần là muốn gây tổn thất cho kinh tế Việt Nam.

BBC: Việc chặn hàng hóa ở cửa khẩu như vậy có gây ảnh hưởng hay mang lợi ích gì cho Trung Quốc không?

Ngô Tuyết Lan: Người dân và thương lái Trung Quốc có nhu cầu thực sự đối với hàng nông sản trái cây Việt Nam, do lợi thế địa lý, trái cây tươi ngon, ngân sách luân chuyển thấp. Do đó, việc Trung Quốc cấm biên cũng gây thiệt hại đáng kể cho thương lái Trung Quốc và người dân nước này trong dịp cuối năm.

Nhưng đáng quan tâm là, hàng nông sản Trung Quốc, trong khi đó, vẫn được thông quan vào Việt Nam, chỉ bị chậm hơn trước một chút.

Trong những giỏ hàng Tết bán ở Nước Ta thường có hoa quả dán tem từ Mỹ, Úc, New Zealand, Hàn Quốc… nhưng thực ra nhiều sản phẩm là hàng Trung Quốc ẩn dưới những lớp tem.

Tóm lại, nông dân Việt xuất khẩu hoa quả loại một sang Trung Quốc giá thấp và thậm chí còn còn bị chặn không cho thông quan. Trong khi người dân Nước Ta trong nước tiêu thụ hoa quả đắt tiền nhập từ Trung Quốc dưới mác “sạch và xịn”.

BBC:Việc bị chặn hàng hóa ở cửa khẩu như vậy đã xảy ra từ lâu, tại sao Nước Ta chưa thể cùng Trung Quốc bàn thảo để đưa ra giải pháp?

Ngô Tuyết Lan: Tình trạng này đã được Bộ Công thương, Cục Xuất Nhập khẩu Nước Ta dự báo sớm và liên tục có văn bản khuyến nghị gửi những địa phương, doanh nghiệp, hiệp hội, hộ nông dân. Theo trang chinhphu.vn, Bộ trưởng Công thương Nguyễn Hồng Diên đã có 3 cuộc điện đàm trực tuyến với những đối tác Trung Quốc và 10 cuộc làm việc với Đại sứ quán Trung Quốc ở Nước Ta để xử lý tình trạng ùn tắc hàng hoá ở cửa khẩu.

Nhưng thương lái vẫn ùn ùn đưa xe lên biên giới đường bộ.

Điều đó cho thấy thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa TW với địa phương. Còn tồn tại khoảng cách giữa hoạch định chủ trương và tính hiệu quả của quyết sách khi đưa vào thực tiễn. Không thực thi chính sách một cách triệt để.

BBC:có phản hồi gì về những giải pháp giải cứu nông sản, hàng hoá hiện nay của Việt Nam?

Ngô Tuyết Lan: Tôi cho rằng Nước Ta nên chấm hết giải pháp kêu gọi ‘giải cứu nông sản và hàng hoá’. Đây là biện pháp tình thế, cảm tính và không có lợi cho tất cả những bên.

Nông dân là phía chịu thiệt hại nặng nề nhất. Vì khi phải giải cứu, có nghĩa là sản phẩm không tiêu thụ được theo như kế hoạch khởi đầu của họ, có tín hiệu hỏng nên phải “giải cứu” với giả rẻ thậm chí như cho không.

Nhiều kinh doanh nhỏ lẻ cho biết, giải cứu chỉ giải quyết được một phần nhỏ hàng tồn đọng. Số hàng còn lại phần nhiều không kịp tiêu thụ, phải bỏ đi. Tóm lại, nông dân lỗ nặng khi rơi vào tình cảnh “giải cứu”.

Về phía người tiêu dùng, khi mua giải cứu là mua các sản phẩm không xuất khẩu được, không được kiểm định chất lượng, đa phần sắp hỏng, chất lượng không đảm bảo.

Trên hết, “giải cứu” nông sản là bộc lộ của sự tăng trưởng thiếu chiến lược vĩ mô, không vững chắc của ngành nông nghiệp Việt Nam.

BBC: Giải pháp trước mắt và vĩnh viễn cho Nước Ta trong yếu tố này là gì?

Tôi đống ý với các giải pháp mà Chính phủ, các bộ ngành hữu quan, Đại sứ quán Nước Ta ở Trung Quốc đưa ra:

China, Vietnam, border

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Thứ nhất, tiến tới chấm hết hoạt động tiểu ngạch truyền thống không có hợp đồng thương mại, đường mòn, lối mở. Khuyến khích xuất khẩu chính ngạch, hai bên có hợp đồng, mở chứng thư bảo lãnh ngân hàng, hợp đồng bồi thường bảo hiểm.

Chuyển sang vận tải đường đi bộ theo đường thủy và đường tàu để tránh tập trung chuyên sâu về các cửa khẩu đường bộ, vì hàng hoá luân chuyển bằng đường tàu có thể chạy thẳng vào trong nước Trung Quốc không cần dừng chờ thông quan. Vừa an toàn trong phòng dịch lại giảm ngân sách vận chuyển, bằng nửa thời hạn vận chuyển bằng đường biển.

Tuy nhiên, nếu không thay đổi được tư duy của nông dân và doanh nghiệp, thiếu các chính sách hỗ trợ, lộ trình tăng trưởng và chế tài thì rất khó để chấm hết hoạt động tiểu ngạch ở các cửa khẩu biên giới trên bộ. Vận tải bằng đường sắt và đường biển đều qua con đường chính ngạch, vừa không khả thi đối với 1 số ít nông sản và vừa không phải ưu tiên số 1 của nông dân. Khổ đường sắt Nước Ta là 1.000mm, của Trung Quốc là 1.435mm nên vẫn phải làm 1 số ít thủ tục trung chuyển ở cửa khẩu.

Thứ hai, đẩy mạnh tiêu thụ nội địa, mở rộng thị trường trong nước, giảm áp lực đè nén xuất khẩu. Hiện nông dân và thương lái Việt thường xuất khẩu sản phẩm loại một, và bán sản phẩm loại hai trong nước. Giá xuất khẩu sang Trung Quốc thấp hơn giá cả trong nước và tiềm ẩn rủi ro khi xuất hàng qua đường tiểu ngạch, nhưng nông dân vẫn làm vì Trung Quốc là thị trường lớn.

Tôi cho rằng nông dân và thương lái Việt nên chú trọng hơn thị trường trong nước vô cùng tiềm năng, nên cung cấp hoa quả loại một cho người tiêu dùng trong nước. Để người tiêu dùng Việt không phải chờ lúc nông dân kêu cứu mới đổ xô một cách cảm tính đi mua hoa quả loại một nay đã không còn bảo vệ chất lượng.

Không gì tuyệt vời bằng ăn những hoa quả trồng trên chính địa phương mình sinh sống, tương thích thổ nhưỡng, mùa nào thức đó, tươi ngon bổ dưỡng.

Thứ ba, nâng tầm nông sản Việt từ đó đa dạng hoá thị trường xuất khẩu, giảm dần phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Sản phẩm đáp ứng đủ chỉ tiêu an toàn vệ sinh thực phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế, đăng ký vùng trồng cũng như công tác truy xuất nguồn gốc, mã vùng để tạo điều kiện kèm theo cho xuất khẩu chính ngạch vào các thị trường “khó tính”.

BBC:Trong mối quan hệ kinh tế với Trung Quốc nói chung, Nước Ta cần chú ý quan tâm những điểm gì? Vì sao?

Ngô Tuyết Lan: Quan hệ Việt Trung luôn bị chi phối bởi mối quan hệ giữa Đảng Cộng Sản hai nước. Lãnh đạo Đảng và nhà nước Việt Nam khi đưa ra các quyết sách kinh tế xã hội nên đặt quyền lợi của nhân dân và quốc gia lên trên quyền lợi chính trị giữa hai Đảng.

Bên cạnh đó, không ngừng phát triển quan hệ đa phương, đa dạng hoá các mối quan hệ hợp tác kinh tế với nhiều quốc gia, giảm thiểu phụ thuộc quá lớn vào thị trường Trung Quốc.

Tin cập nhật:

Ngày 10/1/2021, thông tin từ Bộ Công thương cho biết tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) đã chính thức khôi phục thông quan tại các cửa khẩu, lối mở biên giới nối với Móng Cái (Quảng Ninh). Hàng nông sản và ướp đông được ưu tiên thông quan ở các cửa khẩu này, theo Tuổi Trẻ.

Chưa có thông tin về việc thông quan ở các cửa khác khác.